Marjinal Fayda Nedir? Hayatımızdaki Kararları Daha Akıllı Vermenin Basit Yolu
Hazırlayan: Münür Şenay
Ekonomi denildiğinde çoğu insanın aklına faiz, enflasyon, dolar, altın veya borsa gelir. Oysa ekonominin temelinde çok daha basit bir soru vardır:
“Elimdeki sınırlı imkânla en fazla faydayı nasıl elde ederim?”
İşte marjinal fayda kavramı tam olarak bu soruya cevap vermemize yardımcı olur.
Aslında marjinal fayda, günlük hayatımızda farkında olmadan sürekli kullandığımız bir düşünce biçimidir.
Bir tane daha alırsam bana ne kazandıracak?
Marjinal faydayı en basit şekilde şöyle anlatabiliriz:
Bir şeyden bir tane daha aldığımda, yaptığım bir işten bir kez daha yararlandığımda veya bir kararımı biraz daha ileri götürdüğümde elde edeceğim ek faydaya marjinal fayda denir.
Örneğin çok susadınız.
İlk bardak suyu içtiğinizde büyük bir rahatlama hissedersiniz.
İkinci bardak da faydalıdır.
Üçüncü bardak artık o kadar önemli değildir.
Dördüncü bardak ise belki hiç gerekli değildir.
Beşinci bardakta ise su içmek size fayda sağlamak yerine rahatsızlık verebilir.
İşte burada azalan marjinal fayda ortaya çıkar.
İlk aldığımız şey neden daha değerlidir?
Çünkü ihtiyacımızın şiddeti yüksektir.
Çok açken ilk lokmanın değeri çok büyüktür.
Ama karnımız doydukça yeni bir lokmanın bize sağlayacağı fayda azalır.
Aynı durum birçok şey için geçerlidir.
Bir çift ayakkabıya ihtiyacınız varsa, alacağınız ilk çift sizin için çok değerlidir.
İkinci çift de faydalıdır.
Ama zaten 10 çift ayakkabınız varsa, 11. çiftin size sağlayacağı fayda çok daha düşük olabilir.
Burada önemli olan ayakkabının kendisi değildir.
Önemli olan sizin ona ne kadar ihtiyaç duyduğunuzdur.
Marjinal fayda bize ne öğretir?
Marjinal fayda aslında bize şunu öğretir:
Her “daha fazlası” mutlaka daha iyi değildir.
Daha fazla para harcamak,
daha fazla çalışmak,
daha fazla alışveriş yapmak,
daha fazla yatırım yapmak,
daha fazla borçlanmak
her zaman daha fazla kazanç sağlamaz.
Bir noktadan sonra yaptığımız ilave harcamanın veya çabanın karşılığı azalmaya başlayabilir.
Bu nedenle akıllı insan sadece:
“Bunu yapmalı mıyım?”
diye sormaz.
Şunu da sorar:
“Bir tane daha yaparsam bana ne kazandıracak?”
İşte bu, marjinal düşünmektir.
Bir örnekle daha kolay anlayalım
Diyelim ki bir restorana gittiniz.
İlk porsiyon yemek sizin için çok değerlidir çünkü açsınız.
İkinci porsiyon hâlâ değerlidir.
Üçüncü porsiyonda ise artık doyarsınız.
Dördüncü porsiyonu yerseniz belki mideniz rahatsız olacaktır.
Yani ilk porsiyonun faydası çok yüksekken, sonraki porsiyonların ek faydası giderek düşmektedir.
Ekonomi buna azalan marjinal fayda der.
Parada da marjinal fayda vardır
Marjinal faydayı sadece yemek veya alışveriş üzerinden düşünmemek gerekir.
Paranın da marjinal faydası vardır.
Örneğin cebinizde hiç paranız yoksa 10.000 TL sizin için çok büyük bir değer taşıyabilir.
Çünkü:
temel ihtiyaçlarınızı karşılayabilirsiniz,
faturalarınızı ödeyebilirsiniz,
borcunuzu kapatabilirsiniz,
zorunlu bir ihtiyacınızı giderebilirsiniz.
Ama zaten milyonlarca liralık bir servetiniz varsa, elinize geçen ilave 10.000 TL'nin hayatınızdaki etkisi aynı olmayabilir.
Yani:
Paranın miktarı arttıkça, ilave paranın sağladığı fayda bazı durumlarda azalabilir.
Bu nedenle aynı 10.000 TL, farklı insanların hayatında farklı değer taşır.
Gayrimenkul alırken marjinal fayda
Gayrimenkul sektöründe de marjinal faydayı çok rahat kullanabiliriz.
Örneğin bir ev alıyorsunuz.
5 milyon TL'lik bir ev ile 6 milyon TL'lik bir ev arasında seçim yapıyorsunuz.
6 milyon TL'lik evin:
daha iyi konumu,
daha geniş balkonu,
daha güzel manzarası,
daha yeni binası
olabilir.
Fakat burada önemli soru şudur:
“Ekstra 1 milyon TL ödediğimde gerçekten 1 milyon TL'lik ek fayda elde ediyor muyum?”
Eğer 1 milyon TL daha ödeyip çok önemli avantajlar elde ediyorsanız, bu ödeme mantıklı olabilir.
Ama 1 milyon TL fazla verip yalnızca biraz daha büyük bir balkon elde ediyorsanız, o zaman marjinal fayda düşüktür.
İşte profesyonel gayrimenkul değerlendirmesinde bu düşünce biçimi çok önemlidir.
Yatırım yaparken de aynı mantık geçerlidir
Bir yatırımcının 1 milyon TL'si olduğunu düşünelim.
Bu paranın tamamını tek bir yatırıma koymak yerine farklı seçenekleri değerlendirebilir.
Örneğin:
gayrimenkul,
altın,
hisse senedi,
mevduat,
kendi işine yatırım
arasında seçim yapabilir.
Burada yatırımcı şu soruyu sormalıdır:
“Paramın bir sonraki 100.000 TL'sini nereye koyarsam bana en fazla ek faydayı ve getiriyi sağlar?”
Bu soru marjinal düşüncenin yatırım dünyasındaki karşılığıdır.
İş hayatında marjinal fayda
Bir işletme sahibi için de çok önemli bir kavramdır.
Diyelim ki bir emlakçı reklam için ayda 10.000 TL harcıyor.
Bu reklam kendisine 5 yeni müşteri getiriyor.
Reklam bütçesini 20.000 TL'ye çıkardığında 4 yeni müşteri daha geliyor.
30.000 TL'ye çıkardığında ise sadece 2 yeni müşteri daha geliyor.
Demek ki reklam harcaması arttıkça her ilave 10.000 TL'nin sağladığı fayda azalmaktadır.
O halde işletme sahibi sadece:
“Daha fazla reklam yapayım mı?”
diye düşünmemelidir.
Şunu sormalıdır:
“Bir 10.000 TL daha harcarsam bana kaç yeni müşteri kazandıracak?”
Bu soruyu soran işletmeci parasını daha bilinçli kullanır.
Zamanın da marjinal faydası vardır
Belki de hayatımızdaki en önemli marjinal fayda zamandır.
Çünkü para tekrar kazanılabilir.
Ama geçen zaman geri gelmez.
Bir insan günde 10 saat çalışıyor olsun.
saat çalışmanın ona sağlayacağı gelir ne kadar?
Peki bunun karşılığında:
dinlenmeden,
ailesinden,
sağlığından,
sosyal hayatından
ne kadar vazgeçiyor?
Eğer 11. saatin getirdiği kazanç çok düşük, maliyeti ise çok yüksekse çalışmaya devam etmek ekonomik açıdan mantıklı olmayabilir.
Bu nedenle marjinal düşünce bize şunu da öğretir:
“Bir saat daha çalışmanın bana sağlayacağı fayda, o bir saatten vazgeçmenin maliyetinden büyük mü?”
Bedelli askerlikte marjinal fayda
Marjinal faydayı günlük hayattan bir başka örnekle de açıklayabiliriz.
Bir kişi bedelli askerlik yapmayı düşünüyor.
Burada sadece:
“Bedelli askerlik ne kadar para?”
diye bakmak eksik bir ekonomik değerlendirmedir.
Asıl soru şudur:
“Ödeyeceğim paranın karşılığında ne kazanıyorum?”
Örneğin zaman kazanımı, iş hayatına daha erken dönme, gelir kaybını azaltma ve kariyer fırsatlarını koruma gibi faydalar söz konusu olabilir.
Dolayısıyla kişi ödediği para ile elde ettiği ek faydayı karşılaştırmalıdır.
Eğer elde edilen ek fayda ödenen bedelden daha değerliyse kişi açısından karar ekonomik olarak anlamlı olabilir.
Marjinal fayda ile fırsat maliyeti
Burada bir başka önemli kavram devreye girer:
Fırsat maliyeti.
Elinizde 1 milyon TL var.
Bu parayla bir otomobil aldınız.
Otomobili aldığınız için aynı parayla yapabileceğiniz başka bir yatırımdan vazgeçmiş oldunuz.
İşte vazgeçtiğiniz en iyi alternatifin değeri sizin fırsat maliyetinizdir.
Bu nedenle ekonomik karar verirken sadece:
“Ne kazanıyorum?”
diye değil,
“Bunun yerine ne yapabilirdim?”
diye de düşünmek gerekir.
Marjinal faydayı günlük hayatımızda nasıl kullanabiliriz?
Bundan sonra büyük veya küçük bir karar verirken kendinize dört soru sorabilirsiniz:
1. Bir tane daha yaparsam ne kazanacağım?
2. Bunun bana maliyeti ne olacak?
3. Aynı para veya zamanı başka yerde kullansaydım ne elde ederdim?
4. Elde edeceğim ek fayda, katlanacağım ek maliyetten daha büyük mü?
Bu dört soru sizi daha bilinçli bir karar verici yapabilir.
Sonuç: Ekonomiyi anlamak aslında hayatı anlamaktır
Marjinal fayda çok akademik ve zor bir kavram gibi görünse de aslında hayatımızın her alanında vardır.
Bir yemek yerken,
bir ev alırken,
bir yatırım yaparken,
reklama para harcarken,
çalışırken,
alışveriş yaparken,
hatta zamanımızı kullanırken bile marjinal faydayı düşünürüz.
Konunun özünü tek cümleyle ifade etmek gerekirse:
“Bir tane daha yaptığımda bana ne kazandıracak?”
İşte bu soruyu sürekli sorabilmek, marjinal düşünmektir.
Ekonomik olarak başarılı insanların önemli özelliklerinden biri de sadece sahip oldukları kaynaklara bakmaları değil, kaynaklarının bir sonraki kullanımından elde edecekleri faydayı hesaplamalarıdır.
Çünkü hayatımızdaki en önemli kaynaklar sınırlıdır:
Para sınırlıdır.Zaman sınırlıdır.Enerji sınırlıdır.Dikkat sınırlıdır.
Bu nedenle önemli olan her şeyi daha fazla yapmak değil;
Doğru şeyi, doğru zamanda ve doğru miktarda yapmaktır.
İşte marjinal faydanın günlük hayatımıza verdiği en önemli ders budur.
Yorumlar