Marjinal Fayda Nedir? Bedelli Askerlikten Gayrimenkule Hayatımızdaki Kararları Nasıl Etkiler?

Hazırlayan: Münür Şenay

Ekonomi denildiğinde çoğumuzun aklına enflasyon, faiz, dolar, altın ve borsa gelir. Oysa ekonominin temelinde çok daha basit bir soru vardır:

Elimdeki sınırlı imkânlarla en fazla faydayı nasıl elde edebilirim?

İşte marjinal fayda kavramı bu soruya cevap vermemize yardımcı olur.

Aslında marjinal fayda, sadece ekonomi kitaplarında bulunan akademik bir kavram değildir. Her gün farkında olmadan marjinal faydaya göre kararlar veririz.

Bir şeyden bir tane daha almak, bir saat daha çalışmak, bir ev için biraz daha fazla para ödemek veya bir yatırım için daha fazla para ayırmak...

Bütün bu kararların arkasında aynı soru vardır:

“Bir tane daha yaptığımda bana ne kazandıracak?”

Marjinal fayda nedir?

Marjinal faydayı en basit şekilde şöyle tanımlayabiliriz:

Bir maldan, hizmetten veya herhangi bir ekonomik faaliyetten bir birim daha elde ettiğimizde sağladığımız ek faydaya marjinal fayda denir.

Örneğin çok susadınız.

İlk bardak su sizin için çok değerlidir.

İkinci bardak da faydalıdır.

Üçüncü bardakta susuzluğunuz büyük ölçüde giderilmiştir.

Dördüncü bardak artık çok gerekli değildir.

Beşinci bardak ise belki size fayda sağlamak yerine rahatsızlık verebilir.

İşte buna azalan marjinal fayda denir.

Neden marjinal fayda azalır?

Çünkü ihtiyaçlarımızın bir doyum noktası vardır.

Çok açken ilk lokmanın değeri çok yüksektir. Karnımız doydukça yeni bir lokmanın bize sağlayacağı fayda azalır.

Aynı durum alışverişte de geçerlidir.

Bir çift ayakkabıya ihtiyacınız varsa, ilk aldığınız ayakkabının faydası yüksektir.

İkinci çift de işinize yarayabilir.

Ancak zaten 10 çift ayakkabınız varsa 11. çiftin size sağlayacağı ek fayda çok daha düşük olabilir.

Burada önemli olan ayakkabının kendisi değil, sizin ona duyduğunuz ihtiyaçtır.

Paranın da marjinal faydası vardır

Marjinal faydayı sadece yiyecek ve tüketim malları üzerinden düşünmemek gerekir.

Paranın da marjinal faydası vardır.

Örneğin cebinizde hiç paranız yoksa 10.000 TL sizin için çok önemli olabilir.

Bu parayla:

• faturalarınızı ödeyebilirsiniz,

• temel ihtiyaçlarınızı karşılayabilirsiniz,

• borcunuzu kapatabilirsiniz,

• zorunlu bir ihtiyacınızı giderebilirsiniz.

Fakat ekonomik imkânları çok yüksek olan bir kişi için aynı 10.000 TL'nin hayatındaki ek faydası daha düşük olabilir.

Demek ki aynı para, farklı insanlar için farklı fayda sağlayabilir.

Bu nedenle ekonomide sadece “Ne kadar param var?” sorusu değil,

“Elimdeki bir sonraki 10.000 TL'yi nerede kullanırsam bana en fazla faydayı sağlar?”

sorusu da önemlidir.

Bedelli Askerlikte Marjinal Fayda

Marjinal faydayı günlük hayattan anlatmanın güzel örneklerinden biri de bedelli askerliktir.

Bir kişi askerlik görevini yerine getirirken önündeki seçenekleri ekonomik açıdan değerlendirebilir.

Bedelli askerlikte kişi belirli bir ödeme yaparak daha kısa süreli askerlik hizmetini tercih etmektedir.

Burada yalnızca:

“Bedelli askerlik ne kadar para?”

diye sormak ekonomik açıdan yeterli değildir.

Asıl soru şudur:

“Ödeyeceğim paranın karşılığında ne kazanıyorum?”

İşte bu soru bizi marjinal faydaya götürür.

Bedelli askerlikte kazanılan en önemli şey: Zaman

Bir insan için zamanın ekonomik bir değeri vardır.

Normal askerlik nedeniyle işinden uzak kalan bir kişi:

• çalışamayabilir,

• gelir elde edemeyebilir,

• müşterilerini kaybedebilir,

• iş fırsatlarını kaçırabilir,

• kariyerinde gecikme yaşayabilir.

Bedelli askerlik sayesinde daha kısa sürede askerlik hizmetini tamamlayıp işine dönebiliyorsa, kazandığı zamanın kendisi açısından ekonomik bir değeri vardır.

Dolayısıyla kişi şunu hesaplamalıdır:

Ödenecek bedel

karşılığında

kazanılacak zaman + gelir kaybındaki azalma + iş hayatına daha erken dönmenin faydası

ne kadar?

İşte bu bir marjinal fayda analizidir.

Herkes için aynı sonuç çıkmaz

Burada önemli bir nokta vardır.

Marjinal fayda kişiden kişiye değişir.

Düzenli geliri olmayan bir kişi için kazanılan zamanın ekonomik değeri farklı olabilir.

Kendi işletmesini yöneten bir kişi için farklı olabilir.

Yüksek gelir elde eden bir çalışan için ise çok daha farklı olabilir.

Örneğin kendi işini yöneten bir kişinin birkaç ay boyunca işinden uzak kalması ciddi müşteri ve gelir kaybına neden oluyorsa, askerlik süresinin kısalmasının onun için ekonomik değeri yüksek olabilir.

Bu nedenle:

“Bedelli askerlik herkes için kesinlikle avantajlıdır.”

veya

“Bedelli askerlik herkes için gereksiz bir harcamadır.”

demek doğru bir ekonomik yaklaşım değildir.

Doğru yaklaşım kişinin kendi durumuna bakmaktır.

Asıl soru: “Bir miktar daha para vererek ne kazanıyorum?”

Marjinal faydanın özü tam olarak burada ortaya çıkar.

Kişi kendisine şunu sormalıdır:

“Bir miktar daha para ödüyorum. Bunun karşılığında ne kadar zaman kazanıyorum ve bu zaman benim için ne kadar değerli?”

Eğer kazanılan zamanın ve iş hayatına erken dönmenin sağladığı fayda, ödenen bedelin maliyetinden daha yüksek görülüyorsa, kişi açısından bedelli askerlik ekonomik olarak mantıklı olabilir.

Fakat kişinin geliri, işi, kariyeri, aile durumu ve parayı başka bir yerde kullanma imkânı farklı olduğu için sonuç herkes için aynı olmayacaktır.

Bu da bize önemli bir ekonomik gerçek öğretir:

Bir harcamanın pahalı veya ucuz olması sadece fiyatına bağlı değildir. O harcamanın karşılığında elde edilen faydaya da bağlıdır.

Gayrimenkulde Marjinal Fayda

Marjinal faydayı gayrimenkul sektöründe de çok rahat görebiliriz.

Örneğin 5 milyon TL'lik bir ev ile 6 milyon TL'lik bir ev arasında seçim yapıyorsunuz.

6 milyon TL'lik ev:

• daha iyi konumda,

• daha yeni,

• daha geniş,

• ulaşımı daha kolay

olabilir.

Fakat burada önemli soru şudur:

“Ekstra 1 milyon TL ödediğimde gerçekten 1 milyon TL'lik ek fayda elde ediyor muyum?”

Eğer 1 milyon TL daha ödeyerek çok önemli bir konum avantajı elde ediyorsanız, bu ödeme sizin için mantıklı olabilir.

Ama 1 milyon TL daha ödeyip yalnızca biraz daha büyük bir balkon elde ediyorsanız, bu ilave faydanın değeri düşük olabilir.

İşte gayrimenkul yatırımcısının sorması gereken soru budur:

“Ekstra ödediğim paranın karşılığında ne kadar ekstra değer elde ediyorum?”

Yatırımda Marjinal Fayda

Yatırım yaparken de aynı düşünce geçerlidir.

Elinizde 1 milyon TL olduğunu düşünelim.

Bu parayı:

• gayrimenkule,

• altına,

• hisse senedine,

• mevduata,

• kendi işinize

yatırabilirsiniz.

Burada sadece yatırımın toplam getirisine bakmak yeterli değildir.

Şu soruyu da sormak gerekir:

“Bir 100.000 TL daha yatırırsam bana ne kadar ek getiri sağlayacak?”

Eğer ilk 100.000 TL çok yüksek bir getiri sağlıyor, ancak yatırım miktarı büyüdükçe ek getiriler düşüyorsa, marjinal fayda azalmaya başlamıştır.

Bu nedenle profesyonel yatırımcı yalnızca “Ne kadar kazanırım?” diye değil,

“Bir miktar daha para koyarsam ne kadar daha kazanırım?”

diye düşünür.

Çalışmanın da Marjinal Faydası Vardır

Bir insan günde 8 saat çalışıyor olsun.

8. saat sonunda elde ettiği gelir ve fayda bellidir.

Peki 9. saat?

10. saat?

11. saat?

Bir noktadan sonra bir saat daha çalışmanın getirdiği gelir azalırken yorgunluk artabilir.

Bu durumda insan şu hesabı yapmalıdır:

“Bir saat daha çalışmanın bana sağlayacağı fayda, o bir saatten vazgeçtiğim dinlenme ve özel hayatımdan daha değerli mi?”

Bu da marjinal düşüncedir.

Reklam Harcamasında Marjinal Fayda

Bir işletme sahibi için de marjinal fayda çok önemlidir.

Örneğin aylık 10.000 TL reklam harcıyorsunuz ve bunun karşılığında 5 müşteri kazanıyorsunuz.

Reklam bütçesini 20.000 TL'ye çıkardığınızda 4 müşteri daha geliyor.

30.000 TL'ye çıkardığınızda ise sadece 2 müşteri daha geliyor.

Bu durumda reklam bütçesi arttıkça her ilave harcamanın sağladığı fayda azalmaktadır.

İşletme sahibi:

“Daha fazla reklam yapayım mı?”

yerine:

“Bir 10.000 TL daha harcarsam bana kaç yeni müşteri kazandıracak?”

diye düşünmelidir.

Bu düşünce biçimi işletmelerin kaynaklarını daha verimli kullanmasını sağlar.

Marjinal Fayda ve Fırsat Maliyeti

Marjinal faydayı anlamak için bir kavramı daha bilmek gerekir:

Fırsat maliyeti.

Elinizde 1 milyon TL var.

Bu parayla otomobil aldınız.

Otomobili aldığınız için aynı parayla yapabileceğiniz başka bir yatırımdan vazgeçtiniz.

İşte vazgeçtiğiniz en iyi alternatifin değeri fırsat maliyetidir.

Bu nedenle ekonomik karar verirken yalnızca:

“Ne kazanıyorum?”

diye değil,

“Bunun yerine ne yapabilirdim?”

diye de düşünmek gerekir.

Marjinal Faydayı Hayatımızda Nasıl Kullanabiliriz?

Büyük veya küçük bir karar verirken kendimize dört basit soru sorabiliriz:

1. Bir tane daha yaparsam ne kazanacağım?

2. Bunun bana ek maliyeti ne olacak?

3. Aynı para veya zamanı başka yerde kullansaydım ne elde ederdim?

4. Elde edeceğim ek fayda, katlanacağım ek maliyetten büyük mü?

Bu dört soru, ekonomik kararlarımızı daha bilinçli hale getirebilir.

Sonuç: Ekonomiyi Anlamak Hayatı Anlamaktır

Marjinal fayda çok akademik ve zor bir kavram gibi görünse de aslında hayatımızın her yerindedir.

Yemek yerken,

alışveriş yaparken,

ev alırken,

yatırım yaparken,

çalışırken,

reklama para harcarken,

hatta askerlik tercihini değerlendirirken bile marjinal faydayı düşünürüz.

Çünkü hayatımızdaki en önemli kaynaklar sınırlıdır:

Para sınırlıdır.

Zaman sınırlıdır.

Enerji sınırlıdır.

Dikkat sınırlıdır.

Bu nedenle önemli olan her şeyi daha fazla yapmak değildir.

Önemli olan:

Doğru şeyi, doğru zamanda ve doğru miktarda yapmaktır.

Marjinal faydanın bize verdiği en önemli ders de budur:

“Bir tane daha yaptığımda bana ne kazandıracak?”

Bu soruyu hayatımızda ne kadar doğru sorarsak, para, zaman ve emeğimizi de o kadar doğru kullanabiliriz.

Çünkü ekonomik hayatın temelinde aslında çok basit bir mantık vardır:

Ek fayda, ek maliyetten büyükse yap.Ek fayda, ek maliyetten küçükse dur ve yeniden düşün.

İşte marjinal düşünmek, günlük hayatın içinde ekonomiyi kullanmanın en basit yollarından biridir.